Maliyeti 400 TL olan bir ürünü yüzde 50 kârla satmak istiyorsunuz. Bu cümle iki farklı fiyat üretir. Kastınız markup ise — yani kârı, maliyetin üzerine eklenen zam yüzdesi olarak sayıyorsanız — etiket 600 TL olur. Kastınız kâr marjı ise, yani kârın satış fiyatı içindeki payıysa, aynı hedef 800 TL ister. Aynı sözcükler, 200 TL fark.
Fark bir dil ayrıntısı gibi görünür ama işletmenin iki ayrı sorusunu cevaplar. Marj, kârın satış fiyatına oranıdır; kırılma noktanızı, indirim payınızı ve reklam bütçesinin taşınabilirliğini marj ölçer. Markup ise kârın maliyete oranıdır; alış fiyatının üzerine ne koyduğunuzu söyler. İkisi aynı kâr rakamından farklı yüzdeler üretir, çünkü paydaları farklıdır.
Bu yazıda iki formülü, birbirine çevrimi ve e-ticarette hesabı bozan iki tuzağı — KDV dahil fiyattan marj hesaplamayı ve komisyonu kârdan kesilir saymayı — aynı örnek üzerinden ele alıyoruz: maliyet 400 TL, satış 600 TL.
Aynı kâr, payda değişince iki ayrı yüzde üretir
Maliyet 400 TL, satış 600 TL ise kâr 200 TL'dir. Bu tek rakamdan iki yüzde çıkar. Markup kârı maliyete oranlar: 200 bölü 400, yüzde 50. Marj kârı satış fiyatına oranlar: 200 bölü 600, yaklaşık yüzde 33,3. Satıcı dilindeki yüzde 50 kâr koydum cümlesi genellikle markup'tır; muhasebe ve raporlama dilindeki kâr marjı ise her zaman satış fiyatına oranı anlatır.
Marj = kâr ÷ satış fiyatı. Markup = kâr ÷ maliyet. Kâr aynı, payda farklı.
Mekanizma basit: payda büyüdükçe yüzde küçülür. Satış fiyatı maliyetten büyük olduğu için, aynı kârın marjı markup'ından her zaman küçüktür. İki yüzdenin eşitlendiği tek durum, kârın sıfır olduğu durumdur.
Markup'ı marj sanmak fiyatı sistematik olarak düşük kurar
Sorun kavram bilgisi değil, karar mekanizmasıdır. Yüzde 40 marj hedefleyip fiyatı maliyet çarpı 1,40 ile kuran bir mağaza, aslında yüzde 28,6 marjla çalışır. Reklam bütçesi, indirim payı ve kampanya kararları yüzde 40'a göre planlandıysa, aradaki fark her satışta sessizce kaybolur ve dönem sonuna kadar görünmez.
Çevrim: marj = markup ÷ (1 + markup). Ters yönde: markup = marj ÷ (1 − marj).
Hedef marjdan fiyat kurmanın doğru yolu bölmedir, çarpma değil: KDV hariç fiyat = maliyet ÷ (1 − hedef marj). Yüzde 50 marj için 400 TL maliyetli ürünün KDV hariç fiyatı 400 bölü 0,5 eşittir 800 TL olur; 400 çarpı 1,5 eşittir 600 TL değil.
| Markup | Gerçek marj |
|---|---|
| %10 | %9,1 |
| %25 | %20,0 |
| %40 | %28,6 |
| %50 | %33,3 |
| %100 | %50,0 |
Tablodaki değerler çevrim formülünün aritmetik sonucudur. Markup büyüdükçe iki yüzdenin arası açılır; yüzde 100 markup bile ancak yüzde 50 marj eder.
KDV dahil fiyattan hesaplanan marj, kârı olduğundan büyük gösterir
E-ticarette etiketteki fiyat neredeyse her zaman KDV dahildir; maliyet ise çoğunlukla KDV hariç konuşulur. İki farklı düzlemdeki rakamı aynı formüle koymak marjı şişirir, çünkü KDV sizin paranız değildir: müşteriden tahsil edip devlete aktardığınız bir emanettir. Onu kâr sayarak kurulan her hesap, aslında olmayan bir parayı harcanabilir gösterir.
Örneği KDV ile yeniden kuralım. Etiket 600 TL KDV dahil, genel oran yüzde 20 olsun. KDV hariç satış 600 bölü 1,20 eşittir 500 TL'dir. Maliyet 400 TL — KDV hariç — ise gerçek brüt kâr 200 değil 100 TL'dir; marj 100 bölü 500, yüzde 20 çıkar. Etiket fiyatından hesap ise 600 eksi 400 bölü 600, yaklaşık yüzde 33,3 gösterir. On üç puandan fazla şişme — ve hesap tablosunda hata olarak görünmez, çünkü formül kendi içinde tutarlıdır.
Komisyon kârdan değil, satış tutarından kesilir
Pazaryerinde satıyorsanız marj hesabına bir kalem daha girer. Komisyon yüzdesi kâra değil, satış tutarına uygulanır. Bu yüzden küçük görünen bir oran kârın büyük bölümünü götürebilir: marjı yüzde 20 olan bir üründe, satışın yüzde 15'i kadar komisyon kârın dörtte üçüne denk gelir. Buradaki oranlar yalnızca örnektir; sizin oranınız kategorinize ve sözleşmenize göre panelinizde yazar.
Trendyol Satıcı Bilgi Merkezi'ne göre komisyon oranları KDV dahildir ve satılan tutar üzerinden hesaplanır; oranın üzerine bir kez daha KDV eklemek, aynı gideri iki kez saymaktır. Bu blog kategori komisyon tablosu yayınlamaz — oranlar değişir ve bağlayıcı olan panelinizdeki değerdir. Komisyonun adım adım hesabını Trendyol komisyonu yazısında ayrıca ele aldık.
Sağlam marj hesabı üç adımda kurulur
- 1
Her tutarı KDV hariç düzleme indirin
Etiket fiyatını (1 + KDV oranı) değerine bölün; maliyeti de KDV hariç alın. Marj yalnızca aynı düzlemdeki rakamlarla anlamlıdır.
- 2
Kesintileri satış tutarından düşün
Komisyon ve benzeri kesintiler kârdan değil satış tutarından hesaplanır. Kârı, bu kesintiler düşüldükten sonra kalan tutarla ölçün.
- 3
Marjı raporlayın, fiyatı marjdan kurun
Marj = kâr ÷ KDV hariç satış. Hedef marjdan fiyat: KDV hariç fiyat = maliyet ÷ (1 − hedef marj); KDV'yi en son ekleyin.
Prodixa bunun neresinde
Prodixa'nın ücretsiz kâr marjı hesaplayıcısı bu adımları tek ekranda uygular: satış fiyatını, maliyeti ve isteğe bağlı komisyon oranını girersiniz. Araç kayıt istemez; veriniz tarayıcınızda kalır. Aynı araç setinde KDV, komisyon, desi, iade maliyeti ve stopaj hesaplayıcıları da bulunur.
Sınırını da söyleyelim: hesaplayıcı size oran vermez. Komisyon oranınız pazaryeri panelinizden, KDV oranınız mevzuattan gelir; araç bu rakamları yalnızca doğru sırayla işler. Fiyat kararı — hangi marja razı olduğunuz — sizde kalır.
Sık sorulanlar
Kâr marjı ile markup arasındaki fark nedir?
Marj, kârın satış fiyatına; markup, kârın maliyete oranıdır. Maliyeti 400 TL, satışı 600 TL olan üründe markup yüzde 50, marj yaklaşık yüzde 33,3'tür. Aynı kâr rakamı, payda farklı olduğu için iki ayrı yüzde üretir.
Yüzde 50 markup kaç puan marja denk gelir?
Marj = markup ÷ (1 + markup) formülüyle yüzde 50 markup, yüzde 33,3 marja denk gelir. Ters yönde, yüzde 50 marj istiyorsanız markup yüzde 100 olmalıdır.
Marj KDV dahil fiyattan mı hesaplanır?
Hayır. KDV, müşteriden tahsil edilip devlete aktarılan bir emanettir; marj KDV hariç satış tutarı üzerinden hesaplanır. KDV dahil fiyattan hesap, örnekteki üründe marjı yüzde 20 yerine yüzde 33,3 gösterir.
Pazaryeri komisyonu marj hesabına nasıl girer?
Komisyon kârdan değil, satış tutarı üzerinden kesilir. Trendyol'da oranlar KDV dahildir ve satılan tutar üzerinden hesaplanır; marjı, komisyon düşüldükten sonra kalan tutarla ölçmek gerekir.
