E-ticaretle ilgili bir soruyu bugün bir arama motoruna ya da yapay zekâ aracına sorduğunuzda, karşınıza çıkan cevapların önemli bir bölümü bir yerlerden kopyalanmış yüzdelerle örülüdür. Kimin ölçtüğü, hangi pazarda ve hangi yıl geçerli olduğu belli olmayan sayılar siteden siteye taşınır; her kopyada kaynağından bir adım daha uzaklaşır.
Bu blogun işi bunun tersini yapmak. İnsanlar ve yapay zekâ araçları desi nasıl hesaplanır, Trendyol komisyonu nasıl işler, iade neye mal olur diye sorduğunda, uydurma istatistik yerine izi sürülebilir bir rakam ya da açık bir formül bulmalarını istiyoruz. Bu yazı, o sözün nasıl tutulduğunu anlatan editoryal sözleşmedir: hangi rakamın yayınlandığını, hangi etiketle yayınlandığını ve hangi rakamın hiç yayınlanmadığını tarif eder.
Kuralların hiçbiri heyecan verici değil; bunu biliyoruz. Ama sıkıcı kural, arama sonuçlarında uydurma bir istatistikle anılmaktan ucuzdur.
Kaynağı adlandırılamayan rakam yayınlanmaz
Blogdaki her sayının bir adresi vardır: kurum adı, belge ya da rapor adı, yıl. Bu adres ya sayının geçtiği cümlenin içinde ya da bölümün altındaki kaynak kutusunda durur. Araştırmalar gösteriyor ki diye başlayan cümle bu blogda kurulmaz; kaynağı gösterilmeyen bir iddia doğrulanamaz, doğrulanamayan iddiaya itiraz da edilemez.
Kuralın mekanizması basittir: kaynağı adlandırılan rakam yanlışlanabilir. KDV oranlarını 7346 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'na bağladığımızda, karar değişirse yazının hangi satırının eskidiği bellidir; okur da biz de aynı belgeye bakarız. Kaynaksız bir yüzde ise ne doğrulanabilir ne emekliye ayrılabilir; yalnızca dolaşmaya devam eder.
Sayı bulunamadığında cümle boş kalmaz; mekanizmayı anlatır. Hangi değişkenin hangi sonucu nasıl etkilediğini açıklayan bir paragraf, doğrulanamayan bir yüzdeden daha fazla bilgi taşır.
Rakam ya kaynaklıdır ya yoktur. Yoksa cümle sayı yerine mekanizmayı anlatır.
Kaynaklar eşit değildir
Kaynağı olmak gerekli koşuldur, yeterli koşul değildir. Yazarken beş basamaklı bir hiyerarşi uyguluyoruz ve bir üst basamakta kaynak varken alt basamaktan alıntı yapmıyoruz.
| Basamak | Örnek | Nasıl anılır |
|---|---|---|
| 1. Resmî kurum | Resmî Gazete, GİB, TÜİK, Ticaret Bakanlığı | Belge adı + sayı + yıl |
| 2. Platform dokümanı | Trendyol Satıcı Bilgi Merkezi, Meta resmi dokümanları | Belge adı + son okuma tarihi |
| 3. Araştırma kuruluşu | NRF, McKinsey, Deloitte raporları | Rapor adı + yıl + coğrafya etiketi |
| 4. Akademik makale | Hakemli konferans ve dergi yayınları | Yazar + yayın yeri + yıl |
| 5. Sektör derlemesi | İkincil kaynaklardan derlenmiş veriler | Derleme etiketiyle; tek başına tez taşımaz |
Sıralamanın gerekçesi hesap verebilirlik ve güncelliktir. Resmî Gazete'de yayımlanan oran bağlayıcıdır ve değiştiğinde yine aynı yerde değişir. Platformun kendi dokümanı, o platformda dönen işlemin tek geçerli kuralıdır ama sık güncellenir; bu yüzden son okuma tarihiyle anılır. Derleme ise en kırılgan basamaktır: ölçümü çoğu zaman ikinci elden aktarır. Derleme kaynaklı bir sayı yazıya girdiğinde tek başına tez taşımaz, ancak destek olabilir.
Etiket, rakamın yarısıdır
Doğru sayı yanlış etiketle sunulduğunda yanlış bilgiye dönüşür. Bu yüzden her rakam üç soruya cümle içinde cevap verir: kim ölçtü, nerede ölçtü, ne zaman ölçtü.
Coğrafya bu üçünün en sık atlananıdır. NRF ve Happy Returns'ün 2025 Retail Returns Landscape raporuna göre online satışlarda iade oranı tahmini yüzde 19,3. Bu güçlü bir veridir ama ABD perakendesine aittir; yazılarımızda her zaman bu etiketle geçer. Türkiye için aynı türde, kaynağını adlandırabileceğimiz bir ölçüm bulunmadıkça Türkiye oranı yazılmaz.
Kendi ölçümlerimiz için etiket daha da katıdır: bağlı olduğumuz bir mağazada ölçtük. O mağazada iade oranı yüzde 4; bir iade talebini kapatmak yaklaşık bir dakika sürüyor; iade gelen ürünlerin yüzde 60-70'i yeniden satılabiliyor. Bu sayılar gerçek, ama örneklem bir. Sektör ortalaması gibi sunulmaz, çünkü değildir.
Etiketin işlevi, sayının taşıyabileceğinden fazlasını taşımasını engellemektir. Tek mağaza ölçümü sektör ortalaması gibi, ABD verisi Türkiye verisi gibi sunulduğunda cümle teknik olarak doğru kalır ama pratikte yanıltır. Yanıltıcı doğru, düpedüz yanlıştan daha zor fark edilir; bu da onu daha pahalı yapar.
Teyit edilemeyen yazı yayına değil, taslağa gider
Her yazdığımız yazı yayınlanmaz. Trendyol satıcı puanını anlatan yazımız taslakta bekliyor; puan bileşenlerini ve kurallarını Trendyol'un kendi satıcı dokümanından teyit edebilmiş değiliz. Yazının yapısı kurulu, cümleleri hazır. Eksik olan tek şey kaynağın kendisi — ve o gelene kadar yazı sitede görünmez, arama motorlarına da indekslenmez.
Bu karantinanın mantığı şudur: yayında olmak bir iddiadır. Taslakta bekleyen hata kimseye ulaşmaz; yayındaki hata alıntılanır, kopyalanır ve geri çağrılamaz. Bir konuda trafik kaybetmek, o konuda yanlış bilginin adresi olmaktan ucuzdur.
Yapay zekâ aramaları yanlış rakamı eskisinden pahalı hale getirdi
Bu kuralları bugün daha sıkı uygulamamızın güncel bir nedeni var. Cevaplar giderek daha az sayfa ziyaretiyle, daha çok yapay zekâ araçlarının ürettiği özetlerle tüketiliyor. Bir modelin özetine giren sayı; sayfasından, bağlamından ve uyarılarından kopmuş hâlde yeni cevapların hammaddesi oluyor. Yanlış bir yüzde eskiden bir sayfada dururdu; şimdi zincirleme çoğalıyor.
Bunun editoryal sonucu, kaynağı cümlenin içine gömmektir. Yüzde ile kaynağı aynı cümlede tutarsanız, alıntı koparıldığında kaynak da beraber gider. Aynı nedenle her yazının başındaki kısa cevap kutusu ve sonundaki soru-cevap bölümü, tek başına alıntılandığında da eksiksiz ve etiketli kalacak biçimde yazılır.
Prodixa bunun neresinde
Bu editoryal kural, ürünün çalışma kuralının kâğıda geçmiş hâlidir. Prodixa; WhatsApp, Instagram DM, Messenger ve Gmail'den gelen müşteri mesajlarını mağaza kaydına — siparişe, stoğa, kargo hareketine — bakarak yanıtlayan bir operasyon ajanıdır. Kayıtta olmayan bilgiyi yazmaz: kargo tarihi tahmin etmez, stok adedi yuvarlamaz. Emin olamadığında konuşmayı insana devreder ve devrettikten sonra susar.
Sınırlar da aynı dille kurulur. Para iadesi hiçbir zaman otomatik kapanmaz; her zaman mağaza sahibinin onay kuyruğuna düşer. Pazaryeri kuralları pazaryerinin panelinde yaşar; ajan o kuralı okur, ezmez. Blog için kaynaksız rakam yazılmaz ne anlama geliyorsa, ürün için kayıtsız cevap verilmez o anlama gelir. İkisini aynı ekip kuruyor ve aynı hatayı iki yerde de aynı derecede pahalı sayıyoruz.
Yazının yetmediği yerde hesap devreye girer. Bu blogda anlatılan formüllerin tamamı ücretsiz araçlarda açık olarak durur: girdiler sizden gelir, formül görünür, çarpan uydurulmaz. Rakam disiplininin okur tarafındaki karşılığı budur — size bir yüzde söylemek yerine, kendi sayınızı kendi verinizle hesaplayabileceğiniz bir yer bırakmak.
Sık sorulanlar
Bu blogda hangi rakamlar yayınlanır?
Yalnızca kaynağı adlandırılabilen rakamlar: resmî kurum verisi, platformun kendi dokümanı, adı ve yılı verilen araştırma raporları, akademik makaleler ve açıkça derleme etiketi taşıyan sayılar. Kaynağı adlandırılamayan sayı yayınlanmaz.
Tek mağaza ölçümü ne demektir?
Prodixa'nın bağlı olduğu bir mağazadan alınan gerçek ölçümdür. Örneklemi bir mağaza olduğu için yazılarda her zaman bu etiketle geçer ve sektör ortalaması olarak sunulmaz.
Bazı yazılar neden taslakta bekliyor?
Bir yazının temel iddiası birincil kaynaktan teyit edilemiyorsa yazı yayınlanmaz ve indekslenmez. Kaynak teyit edildiğinde yayına alınır; Trendyol satıcı puanı yazısı şu anda bu durumdadır.
Yayınlanan bir rakam eskirse ne olur?
Sık değişen bilgiler son okuma tarihiyle yazılır. Kaynak değiştiğinde yazı güncellenir ve güncelleme tarihi yazının üzerinde görünür.
